نخستین شماره از مجموعه «ترجمان اندیشه یونسکو» منتشر شد.
آموزش از دیدگاه یونسکو، حقی بنیادین انسانی و زیربنای صلح و توسعه پایدار است. کرسی یونسکو در آموزش و یادگیری الکترونیکی نیز در همین راستا، انتشار مجموعه ای با عنوان «ترجمان اندیشه یونسکو» را آغاز کرده است. هدف این مجموعه، ترجمه و انتشار منابع علمی یونسکو در حوزه آموزش برای دسترس پذیرتر شدن دانش و بهره گیری گسترده تر از آن در جامعه است. نخستین شماره از این مجموعه به موضوع «چارچوب شایستگی هوش مصنوعی برای معلمان» می پردازد؛ کتابچه ای که می‌تواند راهنمایی ارزشمند برای معلمان و استادان در استفاده درست و آگاهانه از هوش مصنوعی در فرایند یاددهی – یادگیری باشد.
جهت دریافت کتابچه «چارچوب شایستگی هوش مصنوعی برای معلمان» کلیک کنید.
پیشگفتار:
در عصر حاضر، ما در آستانه تحولی ایستاده‌ایم که ژرفای آن تنها با انقلاب چاپ یا فراگیر شدن اینترنت قابل مقایسه است؛ تحولی که نه‌تنها صنایع و بازارها، بلکه بنیان‌های شناختی، اخلاقی و فرهنگی بشر را نیز دستخوش دگرگونی می‌کند. این تحول، همان ورود هوش مصنوعی به زندگی روزمره ماست.
بی‌تردید، آموزش و پرورش در کانون این تحول قرار دارد. آموزش، نه یک صنعت صرف بلکه جوهره شکل گیری تمدن، عدالت و شکوفایی انسان است. اگر هوش مصنوعی قرار است جهان ما را متحول کند، نخست باید آموزش را دگرگون سازد؛ و اگر این دگرگونی قرار است سازنده و انسان محور باشد، باید از مدرسه آغاز شود – از کلاس درس، و از معلم.
هوش مصنوعی در کمتر از یک دهه توانسته است نقش مکملی در نظام های آموزشی ایفا کند: از طراحی آزمون ها، ترجمه متون، تحلیل داده های آموزشی و شخصی‌سازی مسیر یادگیری، تا همراهی با معلمان در تولید محتوا و ارزشیابی مستمر. اما سؤال بنیادی اینجاست: آیا ما برای زیستن، کار کردن و آموختن در کنار هوش مصنوعی آماده ایم؟ و به‌طور خاص تر، آیا معلمان ما برای ایفای نقش مؤثر در این جهان جدید توانمند شده اند؟
پاسخ این سؤال، سرنوشت ساز است. زیرا اگر معلمان آموزش ندیده باشند، هوش مصنوعی نه یاری رسان، که تهدید خواهد بود. نه برای حذف نقش معلم – که چنین چیزی ممکن نیست – بلکه برای تهی کردن معنای آموزش از جوهر انسانی آن: گفت و گو، همدلی، قضاوت، خلاقیت، اخلاق.
در همین راستا، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) با درک ضرورت آمادگی نظام های آموزشی برای مواجهه با این دگرگونی، اقدام به تدوین یک چارچوب جامع برای شایستگی های معلمان در عصر هوش مصنوعی کرده است؛ چارچوبی که سند پیش رو، ترجمه کامل آن به زبان فارسی است.
این چارچوب، که با عنوان «چارچوب شایستگی هوش مصنوعی برای معلمان» در سال ۲۰۲۴ منتشر شده، نخستین نقشه راه جهانی برای تعریف آن چیزی است که معلمان باید در عصر هوش مصنوعی بدانند، بیندیشند و بتوانند انجام دهند.
سند حاضر نه تنها به دانش و مهارت های فنی می پردازد، بلکه بر اصول بنیادینی چون حفظ عاملیت انسانی، رعایت اخلاق، تنوع فرهنگی، شمول پذیری و پایداری زیست محیطی تأکید دارد.
این چارچوب معلمان را دعوت می کند تا از کاربران صرف فناوری، به «پدیدآورندگان هوشمند تجربه های یادگیری در عصر هوش مصنوعی تبدیل شوند. بر اساس این چارچوب، معلمان در پنج بُعد کلیدی شایستگی – از ذهنیت انسان محور و اخلاق هوش مصنوعی گرفته تا تلفیق پداگوژیک، بومی سازی فناوری و رشد حرفه ای مادام العمر – و در سه سطح پیشرفت «کسب»، «تعمیق» و «آفرینش» هدایت می شوند.
آنچه این سند را متمایز می سازد، نگاه عمیق و همه جانبه به نقش معلم است. در جهانی که فناوری به سرعت تغییر می کند، این سند بر پایداری آن چیزی تأکید می ورزد که آموزش را انسانی نگه می دارد: مسئولیت، کرامت، مشارکت و رشد.
ما بر این باوریم که آموزش آینده، نه صرفاً دیجیتال، که «انسان محور در محیط دیجیتال» خواهد بود. و نقش معلم، در این چشم انداز، نه کمرنگ تر، بلکه پررنگ تر از همیشه خواهد بود – اما متفاوت، پیچیده تر، و نیازمند شایستگی های نو.
از همین رو، این سند را نباید صرفاً به عنوان یک چارچوب مهارتی خواند، بلکه باید آن را همچون دعوت نامه ای برای بازتعریف نقش خود در جهانی نو نگریست. دعوتی برای معلمان، تا پیشگامان اخلاق، نوآوری و مسئولیت پذیری در عصر هوش مصنوعی باشند.
با توجه به اهمیت بی بدیل این چارچوب، کرسی آموزش و یادگیری الکترونیکی یونسکو در ایران، وظیفه خود دانست که آن را به صورت کامل، دقیق و ساختاریافته به زبان فارسی ترجمه و در دسترس جامعه آموزشی کشور قرار دهد.
ما باور داریم که دسترسی معلمان به چنین منابع بنیادینی، یک ضرورت راهبردی برای آینده آموزش ماست. آینده ای که در آن، کیفیت، عدالت، اخلاق و فناوری باید در تعادل باشند.
مایلم با افتخار اعلام کنم که این ترجمه، نخستین شماره از مجموعه ای با عنوان «ترجمان اندیشه یونسکو» است؛ مجموعه ای که در آن تلاش خواهیم کرد برترین اسناد مرجع جهانی در حوزه فناوری آموزشی، یادگیری هوشمند و سیاست گذاری دیجیتال را به زبان فارسی در اختیار معلمان، سیاست گذاران، پژوهشگران و دانشجویان قرار دهیم.
باشد که این اقدامات کوچک، گامی مؤثر باشند در مسیر ارتقای کیفیت آموزش، توسعه پایدار و آینده ای بهتر برای نسل های امروز و فردا.
پاینده ایران و به امید روزهای بهتر برای ایرانیان.
دکتر مهدی شامی زنجانی
رییس کرسی آموزش و یادگیری الکترونیکی یونسکو
دیدگاه‌ها ۰
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.