طراحی استراتژی هوش مصنوعی برای سازمان ها

با تکامل سریع هوش مصنوعی و فرصت های بالقوه ای که این فناوری در اختیار سازمان ها قرار می دهد، رهبران باید با دقت در مورد نحوه استفاده از هوش مصنوعی تصمیم بگیرند. در حالی که شرکت ها می توانند هوش مصنوعی را در فرآیندها و عملیات اصلی کسب و کار اعمال و مزیت رقابتی کسب کنند، اما بسیاری از آن ها هنوز استراتژی ساختاریافته ای در این زمینه ندارند! در عوض، رویکردهای موقتی را اتخاذ می کنند که ممکن است مقیاس پذیر نباشند، نتوانند فناوری های جدید را پشتیبانی کنند و در ایجاد قابلیت های سیستماتیک شکست بخورند. مشخص است که نادیده گرفتن استراتژی هوش مصنوعی خطرناک است. بدون یک استراتژی فراگیر، ابتکارات هوش مصنوعی اغلب منحرف می شوند؛ لذا برای دستیابی به تحول واقعی و پیاده سازی مؤثر هوش مصنوعی، سازمان نیازمند یک استراتژی با دقت تدوین شده و همسو با چشم انداز است. استراتژی هوش مصنوعی به سازمان ها اجازه می دهد تا به طور هدفمند از قابلیت های این فناوری استفاده و ابتکارات آن را با اهداف کلی کسب و کار هماهنگ کنند. اگرچه استراتژی به تنهایی تمام مزایای هوش مصنوعی را آشکار نمی کند؛ اما پایه ای ایجاد می کند که موفقیت را ارتقا دهد.

استراتژی هوش مصنوعی چیست؟

شرکت های فعال در حوزه فناوری، استراتژی هوش مصنوعی را این گونه تعریف کرده اند:

آن استراتژی[۱]: استراتراتژی هوش مصنوعی یک برنامه جامع برای ادغام هوش مصنوعی در سازمان به منظور حمایت از مأموریت، چشم انداز و اهداف کلی است. استراتژی هوش مصنوعی به عنوان یک نقشه راه برای بهره برداری از بزرگترین فرصت های هوش مصنوعی در سازمان عمل می کند.

سپ[۲]: استراتژی هوش مصنوعی یک طرح جامع است که پذیرش و مدیریت فناوری هوش مصنوعی را در چارچوب سازمانی هدایت می کند. این برنامه زمینه را برای چگونگی استفاده از هوش مصنوعی برای هدایت نوآوری، بهبود کارایی و ایجاد ارزش فراهم می کند و شامل ارزیابی قابلیت های هوش مصنوعی فعلی، تعیین اهداف روشن و تعریف گام های لازم برای تعبیه هوش مصنوعی در عملیات و فرهنگ سازمان است. این رویکرد استراتژیک تضمین می کند که ابتکارات هوش مصنوعی با استراتژی گسترده کسب و کار همسو هستند و به گونه ای اجرا می شوند که تأثیر حداکثری داشته باشند.

آی بی ام[۳]:  استراتژی هوش مصنوعی طرحی است برای ادغام هوش مصنوعی در یک سازمان به طوری که با اهداف گسترده کسب وکار همسو شده و از آن پشتیبانی کند. بسته به اهداف سازمان، استراتژی هوش مصنوعی ممکن است مراحل استفاده مؤثر از هوش مصنوعی را در زمینه ی استخراج بینش عمیق تر از داده ها، افزایش کارایی، ایجاد زنجیره تأمین یا اکوسیستم بهتر و یا بهبود استعدادها و تجربیات مشتری ترسیم کند. یک استراتژی هوش مصنوعی به خوبی تدوین شده باید به هدایت زیرساخت های فناوری نیز کمک و اطمینان حاصل کند که کسب و کار به سخت افزار، نرم افزار و سایر منابع مورد نیاز برای اجرای مؤثر هوش مصنوعی مجهز است.

دیلویت: استراتژی هوش مصنوعی مجموعه ای از انتخاب ها را شامل می شود که مکان و نحوه استفاده از هوش مصنوعی را برای ایجاد ارزش، منابع، حاکمیت و کنترل های مورد نیاز مشخص می کند.

مدیوم[۴]: با بررسی دقیق شش مؤلفه چشم انداز، ارزش، هزینه، ریسک، پذیرش و تحول رهبران می توانند مسیری استراتژیک ترسیم کنند که حوزه های اولویت دار برای سرمایه گذاری هوش مصنوعی، عوامل کلیدی موفقیت و موانع رایجی که باید اجتناب شوند، را مشخص کند. این رویکرد کل نگر نه تنها حرکت از مفهوم سازی به اجرای عملی ابتکارات هوش مصنوعی را تسهیل کرده، بلکه تضمین می کند که آن ها بر اساس ارزش و مسئولیت هدایت می شوند. استراتژی هوش مصنوعی مبتنی بر این مؤلفه ها، پتانسیل رشد و نوآوری سازمانی را نامحدود خواهد کرد.

مدل های مطرح توسعه استراتژی هوش مصنوعی در سازمان ها

چارچوب استراتژی هوش مصنوعی یک طرح ساختاریافته است که برای هدایت کسب و کار در پذیرش و کاربرد هوش مصنوعی طراحی می شود. در این راستا رهبران کسب و کار باید تعیین کنند که این فناوری چه کاری می تواند و چه کاری نمی تواند برای شرکت انجام دهد و یک استراتژی بر اساس این یافته ها ایجاد کنند. به این ترتیب چارچوب توسعه استراتژی هوش مصنوعی درک روشنی از اهداف کسب و کار، شناسایی موارد استفاده صحیح از هوش مصنوعی و همسویی ابتکارات هوش مصنوعی با اهداف بلند مدت می دهد. این چارچوب تضمین می کند که هوش مصنوعی برای ایجاد ارزش پیاده سازی شده است و شامل ملاحظاتی برای مدیریت داده ها، انتخاب فناوری، استفاده از قابلیت ها و نگرانی های اخلاقی است.

• چارچوب مکنزی

چارچوب مکنزی تدوین استراتژی هوش مصنوعی را طی مراحل زیر ترسیم می کند:

۱- شناسایی برنامه های بالقوه هوش مصنوعی

فهرستی از برنامه های کاربردی دنیای واقعی را با همفکری متخصصان هوش مصنوعی و رهبران کسب و کار ایجاد کنید و سپس نحوه سرمایه گذاری و استفاده از هوش مصنوعی در سازمان را بررسی کنید.

۲- درک تغییرات احتمالی استخر سود

گام بعدی تعیین تأثیر هوش مصنوعی و نحوه پاسخگویی آن به تغییرات است. با در نظر گرفتن برنامه های شناسایی شده در مرحله اول تعیین کنید که کدام تغییرات ناشی از هوش مصنوعی می توانند به زودی موانع خود را برای پذیرش پشت سر بگذارند، چگونه استخر سود را تغییر می دهند و شرکت باید چه موضع استراتژیکی در پاسخ به آن ها اتخاذ کند.

۳- تعیین موضع استراتژیک و ابتکارات زیربنایی هوش مصنوعی

با توجه به پیچیدگی هوش مصنوعی، ایجاد شفافیت در مورد مسیری که باید دنبال شود، ضروری به نظر می رسد. بنابراین شرکت باید با استفاده از بینش های دریافت شده از مراحل قبل و شناسایی ابتکاراتی که کمک می کنند از رقبا پیشی بگیرند، موضع خود را در مورد هوش مصنوعی مشخص کنند. اشتراک این موضع در کل شرکت و نه فقط در بین رهبران تنها راهی است که به کارکنان انگیزه می دهد تا تلاش و سرمایه گذاری لازم را در پیاده سازی مؤثر هوش مصنوعی انجام دهند.

شکل شماره ۱: تعیین موضع استراتژک هوش مصنوعی سازمان

۴- پیاده سازی تحول هوش مصنوعی

از نگاه مکنزی پیاده سازی تحول هوش مصنوعی دارای پنج بعد اصلی است:

• برنامه های عملیاتی مشخص: برنامه های عملیاتی باید با استراتژی کلی کسب و کار شرکت برای استفاده از قابلیت های هوش مصنوعی همسو باشند.
• حکمرانی: باید هدف استفاده از هوش مصنوعی در سازمان مشخص باشد. انجام این کار اغلب مستلزم ایجاد یک “موتور هوش مصنوعی” متمرکز برای پشتیبانی از تمامی مشاغل است تا تصمیم گرفته شود که چه قابلیت ها و شایستگی های هوش مصنوعی تقویت شود. به این ترتیب، اصول، خط مشی ها و شیوه های کیفیت داده باید به گونه ای تعیین شوند که ملاحظات هوش مصنوعی را منعکس کنند.
• زیرساخت: تمرکز بر روی زیرساخت هوش مصنوعی از جمله: ایجاد معماری داده با دریاچه های داده و لایه های جستجوی داده.
• استعداد: شرکت ها باید یک برنامه ویژه و چند ساله برای جذب و حفظ استعدادهای هوش مصنوعی تدوین کنند.
• فرهنگ: از برخی جهات، شکل دادن به یک فرهنگ مبتنی بر هوش مصنوعی می تواند سخت ترین بخش یک تحول باشد. نکته کلیدی این است که شکاف بین حوزه فنی (چگونه هوش مصنوعی کار می کند؟) و دنیای کسب و کار (چه مشکلاتی از کسب و کار را می تواند حل کند؟) شناسایی و با توسعه فرهنگ چابک، یادگیری و همکاری پر شوند.

• چارچوب دیلویت

استراتژی هوش مصنوعی دیلویت دارای پنج عنصر اصلی است:

• چشم انداز

اولین قدمی که یک سازمان در تدوین استراتژی هوش مصنوعی باید بردارد مربوط به چشم انداز هوش مصنوعی و اهداف مرتبط با آن است. بر اساس داده های دیلویت، سازمان هایی که چشم انداز روشنی ارائه می کنند، ۱٫۵ برابر بیشتر از سازمان هایی که این کار را انجام نمی دهند، به نتایج مطلوب دست می یابند. تحقق این چشم انداز مستلزم شناسایی موارد استفاده مناسب از هوش مصنوعی، راه حل های آزمایشی سریع و مقیاس بندی موفقیت ها در سراسر شرکت است.

• تمرکز

در این مرحله تعیین می شود که سرمایه گذاری های هوش مصنوعی را باید کجا متمرکز کرد. برنامه های مبتنی بر هوش مصنوعی می توانند کاستی ها و هزینه ها را کاهش و منابع را افزایش دهند، کارکنان را از کارهای تکراری رها کنند و دقت پیش بینی ها را بهبود بخشند؛ اما نکته مهم تمرکز بر فرصت ها و حل چالش های مرتبط با این فناوری است.

• موفقیت

ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی می توانند تأثیرات گسترده ای در زمینه ها و سطوح مختلف ایجاد کنند. به همین دلیل است که یک استراتژی موفق هوش مصنوعی باید ارزش خود را برای همه ذینفعان بیان کند و منعکس کننده همسویی واضح با اهداف، استراتژی ها و سیاست های گسترده سازمان باشد. هنگام توضیح اینکه چگونه هوش مصنوعی ارزش ایجاد می کند، ضروری است که دیدگاه سازمان و نیروی کار آن نیز لحاظ شود. کارکنان باید مطمئن شوند که هوش مصنوعی مشاغل آن ها را حذف نخواهد کرد و می تواند رضایت شغلی را تا حد زیادی افزایش دهد.

• قابلیت ها

یک سازمان می تواند نقشه راه، فناوری و بودجه مناسب برای برنامه هوش مصنوعی داشته باشد؛ ولی همچنان در اجرا شکست بخورد. حال آنکه توسعه استعدادهای هوش مصنوعی و توانایی های مختلف آن ها می تواند به اطمینان از موفقیت استراتژی کمک کند. همانطور که توانایی های انسانی برای یک استراتژی برنده هوش مصنوعی ضروری است، معماری ها، زیرساخت ها، یکپارچه سازی داده ها و قابلیت های همکاری نیز ضروری هستند.

• سیستم های مدیریتی

شکل شماره ۲: چارچوب توسعه استراتژی هوش مصنوعی  دیلویت

به منظور اجرای موفق استراتژی هوش مصنوعی توجه کافی بر توسعه سیستم های مدیریتی برای تأیید ابتکارات، مقیاس بندی پروژه ها و پیگیری عملکرد ضروری است.

• چارچوب آن استراتژی[۵]

این چارچوب هوش مصنوعی شامل پنج مرحله است و به سازمان ها اجازه می دهد تا یک استراتژی هوش مصنوعی جامع صرف نظر از نوع صنعت تدوین کنند.

شکل شماره ۳: چارچوب توسعه استراتژی شرکت آن استراتژی

فاز ۱: همراستایی با هدف اصلی، چشم انداز و استراتژی برنده شدن

در اولین قدم برای ایجاد استراتژی هوش مصنوعی باید اطمینان حاصل شود که هدف اصلی سازمان، جهت آینده و استراتژی کلی کسب و کار به طور هماهنگ هدایت می شوند؛ بنابراین، توصیه می شود از مأموریت و چشم انداز به عنوان نرده های محافظ برای ایجاد استراتژی هوش مصنوعی استفاده کنید. استراتژی و ابتکارات هوش مصنوعی باید با برنامه بلندمدت سازمان همسو باشد. این هم ترازی تضمین می کند که هوش مصنوعی به عنوان یک کاتالیزور عمل و تأثیر مأموریت شرکت را تقویت می کند.

شکل شماره ۴: فاز ۱ چارچوب توسعه استراتژی شرکت آن استراتژی

فاز ۲: ایجاد حکمرانی و اخلاق هوش مصنوعی

استراتژی هوش مصنوعی، اصول راهنمای سازمان را برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در هر سطح، از جمله: فرآیندهای کسب و کار، مدیریت، استقرار و یادگیری تعیین می کند. این مرحله در مورد تعبیه شیوه های هوش مصنوعی مسئول برای کاهش خطرات و اطمینان از همسویی با ارزش های سازمان است.

شکل شماره ۵: فاز ۲ چارچوب توسعه استراتژی شرکت آن استراتژی

فاز ۳: شناسایی فرصت های هوش مصنوعی

با هماهنگی چشم انداز هوش مصنوعی و حاکمیت، گام بعدی این است که فرصت های هوش مصنوعی را بررسی کرده تا یک سازمان کارآمد ایجاد یا حتی سازمان خود را کاملاً متحول کنید! این مرحله از چارچوب هوش مصنوعی مستلزم بررسی فرآیندهای فعلی سازمان و رؤیاپردازی بزرگ در مورد برنامه های کاربردی هوش مصنوعی است که می تواند نحوه ایجاد ارزش برای مشتریان یا ارائه محصول/خدمات را متحول کند.

شکل شماره ۶: فاز ۳ چارچوب توسعه استراتژی شرکت آن استراتژی

فاز ۴: ساختن یک نقشه راه هوش مصنوعی

پس از تعیین دقیق فرصت های هوش مصنوعی، گام مهم بعدی تهیه یک نقشه راه دقیق هوش مصنوعی است. بهترین روش برای ایجاد نقشه راه هوش مصنوعی، ایجاد یک طرح کلی و جدول زمانی کامل از اهداف سازمانی است. این نقشه راه ابتکارات هوش مصنوعی را در اولویت قرار می دهد و یک برنامه استراتژیک برای تبدیل این فرصت ها به واقعیت ترسیم می کند. این کار تضمین می کند که پروژه های هوش مصنوعی با اهداف استراتژیک سازمان هماهنگ هستند و به طور منظم و تأثیرگذار اجرا می شوند.

شکل شماره ۷: فاز ۴ چارچوب توسعه استراتژی شرکت آن استراتژی

فاز ۵: تضمین توانمندسازی سازمانی

مرحله نهایی چارچوب استراتژی هوش مصنوعی چگونگی آموزش مهارت مجدد و ساختاردهی مجدد نیروی کار را برای انطباق با روش های جدید کار مبتنی بر هوش مصنوعی توصیف می کند.

شکل شماره ۸: فاز ۵ چارچوب توسعه استراتژی شرکت آن استراتژی

ملاحظات و توصیه های توسعه استراتژی هوش مصنوعی در سازمان ها

استراتژی هوش مصنوعی یک برنامه بلند مدت است نه یک راه حل سریع. قوی ترین استراتژی های هوش مصنوعی بدون اشاره به هوش مصنوعی شروع می شوند و رهبران به منظور توسعه سرمایه گذاری ها در این حوزه با ستاره شمالی سازمان شروع می کنند: استراتژی اصلی کسب و کار. این فرآیند مستلزم همکاری تنگاتنگ با رهبران متعهد در تمام بخش‌های کسب و کار و مشارکت کارکنان در همه سطوح است. در نهایت، استراتژی هوش مصنوعی به عنوان سوخت استراتژی کسب و کار عمل می کند و با همان شاخص های کلیدی عملکرد که برای ایجاد انگیزه و مزیت رقابتی ساخته شده اند، همسو می شود؛ در عین حال هنگام توسعه استراتژی هوش مصنوعی توجه به برخی ملاحظات خالی از لطف نیست:

• متعادل کردن اهداف و درک چگونگی دستیابی به اهداف کسب و کار: تحقیقات دیلویت نشان می دهد که سازمان های مبتدی دیجیتال تمایل بیشتری به تمرکز بر روی کارایی یا اهداف «هزینه دار» دارند، در حالی که سازمان های دیجیتال محور بر اهداف رشد محور تأکید دارند؛ اما معمولاً سازمان ها بیشترین موفقیت را از طریق ترکیب اهداف کارایی و ارزش آفرینی به دست می آورند. علاوه بر این سازمان های مبتنی بر هوش مصنوعی زمانی می توانند مزیت رقابتی پایدار ایجاد کنند که رهبران کسب و کار و فنی به طور جمعی از داده ها، تحلیل پیشرفته و هوش مصنوعی برای شکل دادن به اهداف استراتژیک در کوتاه مدت و بلندمدت در حمایت از استراتژی شرکت استفاده کنند.
• حسابرسی داده ها: توسعه یک استراتژی هوش مصنوعی نیازمند ارزیابی زیرساخت داده و بلوغ هوش مصنوعی سازمان است. انجام ممیزی داده که کیفیت، دسترسی و حاکمیت داده را ارزیابی می کند برای درک زیرساخت داده بسیار کارآمد خواهد بود.
• ایجاد یک چارچوب اخلاقی: از آنجایی که سازمان ها برای پیاده سازی هوش مصنوعی عجله دارند، بسیاری از ملاحظات اخلاقی آن مانند حفظ حریم خصوصی داده ها، عدم سوگیری و شفافیت ناکام می مانند. این مسائل باید از ابتدا بخشی از استراتژی باشند تا از عواقب جدی آن ها جلوگیری شود.
• انتخاب فناوری ها و ابزارهای مناسب هوش مصنوعی: انتخاب فناوری ها و ابزارهای هوش مصنوعی که با اهداف کسب و کار همسو هستند، بسیار مهم می باشد.
• ایجاد آمادگی فرهنگی: پروژه های هوش مصنوعی اغلب نیاز به تطبیق سریع با تغییرات دارند، خواه این تغییرات در الزامات پروژه و مشکلات غیرمنتظره با داده ها باشند خواه مرتبط با پیشرفت های جدید در فناوری هوش مصنوعی؛ لذا توجه به پرورش فرهنگ یادگیری و گشودگی در برابر تغییر به منظور پیاده سازی موفقیت آمیز هوش مصنوعی در سازمان قابل توجه است.
• پویایی و ارزیابی مداوم استراتژی هوش مصنوعی: توسعه یک استراتژی هوش مصنوعی در سطح سازمانی که برای تقویت یک استراتژی کسب و کار تنظیم می شود، یک تمرین یکباره نیست. از آنجایی که استراتژی کسب و کار و قابلیت های هوش مصنوعی در طول زمان بالغ می شوند، سازمان ها باید روش های پویا را برای ارزیابی مستمر استراتژی خود توسعه دهند تا اطمینان حاصل کنند که استراتژی تدوین شده به تحولات بازار و فناوری همیشه در حال تغییر پاسخ می دهد.

با توجه با آنچه که تا کنون بیان شد، ایجاد یک استراتژی هوش مصنوعی مستلزم یک رویکرد چند وجهی است که تخصص فناوری را با درک نیازهای کسب و کار و ملاحظات اخلاقی یکپارچه می کند. پذیرش هوش مصنوعی به عنوان یک کاتالیزور برای نوآوری و تحول نیازمند فرهنگ یادگیری و سازگاری مداوم است. با همسو کردن ابتکارات هوش مصنوعی با اهداف کسب و کار، سرمایه گذاری در استعدادها و زیرساخت ها و اولویت بندی شیوه های هوش مصنوعی اخلاقی، مدیران ارشد فناوری اطلاعات و مدیران ارشد کسب و کار می توانند سازمان های خود را به سمت آینده ای هدایت کنند که در آن هوش مصنوعی رشد و رقابت پایدار را افزایش می دهد.

منابع:

https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance/our-insights/artificial-intelligence-in-strategy#/

https://www۲.deloitte.com/us/en/insights/industry/public-sector/ai-strategy-for-government-leaders.html

https://www.ibm.com/think/insights/artificial-intelligence-strategy

https://medium.com/generative-ai-revolution-ai-native-transformation/the-executives-guide-to-crafting-a-winning-ai-strategy-۵eb۰۸۱۳fd۸۸۸

https://onstrategyhq.com/resources/ai-strategy/

https://www.gartner.com/en/information-technology/topics/ai-strategy-for-business

https://hbr.org/۲۰۲۳/۰۷/build-a-winning-ai-strategy-for-your-business

https://www.leanix.net/en/wiki/ai-governance/ai-strategy#:~:text=An%۲۰AI%۲۰strategy%۲۰sets%۲۰the,the%۲۰organization’s%۲۰operations%۲۰and%۲۰culture.

https://online.hbs.edu/blog/post/ai-business-strategy

https://www.forbes.com/councils/forbesbusinesscouncil/۲۰۲۳/۱۰/۳۰/considerations-for-approaching-ai-in-the-right-way/

[۱] OnStrategy

[۲] SAP

[۳] IBM

[۴] Medium

[۵] OnStrategy

مقالات مرتبط:

تحول دیجیتال چیست؟

تحول دیجیتال مبتنی بر هوش مصنوعی

هوش مصنوعی؛ روند توسعه، زنجیره ارزش و کاربردها

فرهنگ هوش مصنوعی؛ چیستی و چرایی

تاثیر هوش مصنوعی و رباتیک بر مدیریت و رهبری